Cách yêu thương chính mình

Khi giảng dạy về metta - tâm từ, hay lòng từ ái - tôi nhận ra rằng sự kháng cự với việc hướng lòng từ đến chính mình là một trở ngại rất phổ biến. Và tôi hiểu điều đó. Chính tôi cũng từng gặp khó khăn như vậy khi mới bắt đầu thực hành thiền metta.

Trong tiếng Pali, “metta” mang nhiều ý nghĩa: lòng từ ái, thiện chí, lòng nhân hậu và không gây hại. Đó là một tình thương không mang tính chiếm hữu hay lãng mạn. Metta đích thực khơi dậy cảm giác kết nối, tương thân và chăm sóc. Nó được trao đi một cách tự do, không mong cầu đáp trả.

Trải nghiệm đầu tiên của tôi với thiền metta là hơn hai mươi năm trước, sau gần một thập niên tu tập theo truyền thống Thiền. Khi ấy, tôi đăng ký tham dự một khóa tu metta kéo dài năm ngày, do Trudy Goodman và Marcia Rose hướng dẫn, với mong muốn trực tiếp cảm nhận được lòng từ ái nơi chính mình.

Ngay buổi đầu tiên, khoảng hai mươi lăm người chúng tôi ngồi trong một căn phòng rộng, nhìn ra những tán lá vàng mùa thu. Các thiền sư hướng dẫn rằng, chúng tôi sẽ bắt đầu bằng việc gửi lòng từ đến chính mình - theo cách thực hành truyền thống. Ý tưởng rất rõ: khi người hành thiền biết nuôi dưỡng lòng từ với bản thân, họ sẽ dễ dàng mở rộng lòng từ ấy đến người khác - từ người thân, thầy cô, người trung tính, người khó chịu, và cuối cùng là tất cả chúng sinh.

Nhưng điều đó không hề dễ dàng.

Tôi và một người bạn cùng tu theo Thiền đều cảm thấy phản kháng. Việc hướng lòng từ về chính mình dường như có gì đó… ích kỷ. Tôi từng nghĩ rằng nên bắt đầu với người khác, hoặc gộp luôn bản thân vào “tất cả chúng sinh”. Việc nói những lời chúc lành cho chính mình dường như đi ngược lại quan niệm vị tha mà tôi đã quen thuộc.

Dù vậy, các thiền sư vẫn kiên quyết yêu cầu chúng tôi bắt đầu từ chính mình. Tôi thử thực hành với những câu quen thuộc: “Cầu mong tôi được hạnh phúc. Cầu mong tôi được khỏe mạnh. Cầu mong tôi được an toàn. Cầu mong tôi được tự do.”

Ngày đầu tiên gần như là một thất bại. Tôi lặp đi lặp lại những câu ấy suốt ngày – khi ngồi, khi đi, khi ăn - nhưng bên trong hoàn toàn khô khan. Không có cảm xúc, không có sự rung động nào. Đến tối, tôi kiệt sức và chỉ mong được ngủ.

Đêm đó, tôi bị đánh thức bởi tiếng ngáy lớn của bạn cùng phòng. Là người ngủ nông, tôi đành ra hành lang, co mình trên một chiếc ghế gỗ và ngủ được vài tiếng chập chờn.

Ngày hôm sau, vì quá mệt, tôi không còn đủ năng lượng để suy nghĩ nhiều. Tôi chỉ còn cách ở lại với hiện tại, tiếp tục thực hành. Rồi vào một thời điểm trong buổi chiều, tôi cảm nhận được một khe hở nhỏ - một tia ấm áp, một chút dịu dàng bắt đầu đi cùng những câu niệm. Tôi vội báo với Trudy, hy vọng mình đã “đủ” để chuyển sang đối tượng khác. Nhưng câu trả lời vẫn là: chưa.

Tôi tiếp tục. Nhưng rồi cảm giác ấy biến mất. Tôi lại trở về với sự khô khan ban đầu.

Đến ngày thứ ba, tôi bắt đầu tự hỏi vì sao mình lại hành hạ bản thân như vậy. Tôi thử hỏi Marcia liệu có thể đổi cách thực hành không. Nhưng bà cũng chỉ mỉm cười và bảo: cứ tiếp tục.

Và rồi, vào một buổi chiều, khi tôi đang đi bộ ngoài trời, vẫn lặp lại những câu niệm quen thuộc, một con chim bay ngang. Tâm tôi chợt dừng lại. Trong khoảnh khắc ấy, trái tim tôi như vỡ tung - không phải trong đau đớn, mà trong sự mở ra. Từng mảnh nhỏ của lòng từ rơi xuống, phủ khắp toàn thân tôi bằng tình thương.

Những câu niệm mà tôi đã kiên trì lặp lại suốt ba ngày, giờ đây không còn khô khan nữa. Chúng bừng nở thành một tình thương vô hạn, lan tỏa đến tất cả chúng sinh.

Kể từ đó, trái tim từ ái ấy luôn sẵn có. Mỗi khi quay về thực hành, chỉ cần một chút lắng lại, tôi có thể cảm nhận được dòng năng lượng từ ái lan tỏa không giới hạn.

Vì vậy, tôi thường khuyên những người đang gặp khó khăn với việc yêu thương chính mình: hãy kiên nhẫn. Đôi khi, chỉ cần tiếp tục nhẹ nhàng gửi lòng từ đến những phần còn mắc kẹt bên trong là đủ. Với thời gian và sự chú tâm, hạt giống từ ái sẽ nở hoa thành một tình thương bao trùm - không loại trừ bất kỳ ai, kể cả chính mình.

Thực hành lòng từ với chính mình

Hãy ngồi yên trong tư thế thoải mái. Cảm nhận cơ thể bạn tiếp xúc với mặt đất, ghế hoặc tọa cụ. Đưa sự chú ý trở về thân.