Những ai có nguy cơ cao bị thiếu hụt vitamin B12, dấu hiệu nhận biết?

Trong bối cảnh xu hướng ăn chay, giảm tiêu thụ thịt động vật ngày càng phổ biến, cùng với sự gia tăng các bệnh lý tiêu hóa ở người lớn tuổi, tình trạng thiếu vitamin B12 đang trở thành vấn đề đáng quan tâm trong cộng đồng.

1.Vai trò vitamin B12

Vitamin B12 đóng vai trò thiết yếu trong quá trình tạo ra các tế bào hồng cầu khỏe mạnh. Khi thiếu hụt vitamin này, cơ thể sẽ sản xuất các hồng cầu có kích thước lớn bất thường nhưng hoạt động kém hiệu quả, dẫn đến tình trạng thiếu máu hồng cầu khổng lồ. Người bệnh có thể mệt mỏi kéo dài, chóng mặt, da xanh xao và giảm khả năng lao động.

Thiếu vitamin B12 kéo dài còn có thể gây thiếu máu ác tính – một tình trạng thiếu máu do rối loạn hấp thu vitamin B12 tại dạ dày.

• Duy trì sức khỏe tim mạch

Vitamin B12 giúp điều hòa nồng độ homocysteine trong máu – một loại axit amin có liên quan đến nguy cơ xơ vữa động mạch và bệnh tim mạch. Khi nồng độ homocysteine tăng cao, nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và huyết khối cũng tăng theo. Nhờ khả năng làm giảm homocysteine, vitamin B12 góp phần bảo vệ hệ tim mạch.

• Bảo vệ hệ thần kinh và chức năng não bộ

Vitamin B12 tham gia vào quá trình tạo myelin – lớp bao bọc bảo vệ dây thần kinh. Thiếu hụt vitamin này có thể dẫn đến tổn thương thần kinh ngoại biên, gây tê bì chân tay, mất thăng bằng, thậm chí suy giảm trí nhớ và tăng nguy cơ sa sút trí tuệ ở người lớn tuổi.

Một số nghiên cứu còn cho thấy mối liên hệ giữa thiếu vitamin B12 và tình trạng trầm cảm, rối loạn khí sắc.

• Hỗ trợ thai kỳ khỏe mạnh

Trong thai kỳ, vitamin B12 rất cần thiết cho sự phát triển não và hệ thần kinh của thai nhi. Thiếu hụt vitamin B12 ở phụ nữ mang thai làm tăng nguy cơ dị tật ống thần kinh, sinh non hoặc sảy thai. Do đó, phụ nữ mang thai hoặc chuẩn bị mang thai cần được theo dõi và bổ sung đầy đủ vi chất này.

• Tăng cường sức khỏe da, tóc và móng

Vitamin B12 góp phần vào quá trình tái tạo tế bào, giúp da khỏe mạnh, hạn chế khô da và viêm da. Đồng thời, vitamin này còn hỗ trợ giảm gãy rụng tóc, giúp móng tay chắc khỏe hơn.

• Hỗ trợ xương và thị lực

Thiếu vitamin B12 có liên quan đến giảm mật độ xương và tăng nguy cơ loãng xương. Ngoài ra, vitamin này còn góp phần bảo vệ thị lực và giảm nguy cơ thoái hóa điểm vàng ở người cao tuổi.

2. Những ai có nguy cơ cao bị thiếu hụt vitamin B12?

Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể thiếu vitamin B12 nếu chế độ ăn không đầy đủ, một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn:

• Người đã phẫu thuật dạ dày hoặc mắc bệnh lý tiêu hóa

Vitamin B12 cần được hấp thu tại dạ dày và ruột non với sự hỗ trợ của một yếu tố nội tại do dạ dày tiết ra. Những người đã phẫu thuật cắt bỏ một phần dạ dày, mắc viêm teo niêm mạc dạ dày, viêm dạ dày mạn tính hoặc giảm tiết axit dạ dày sẽ giảm khả năng hấp thu vitamin B12.

Bệnh nhân mắc các bệnh lý đường ruột như viêm ruột mạn tính, bệnh Crohn hoặc hội chứng kém hấp thu cũng có nguy cơ thiếu hụt cao.

• Người bị thiếu máu ác tính

Thiếu máu ác tính là bệnh tự miễn khiến cơ thể không sản xuất đủ yếu tố nội tại cần thiết để hấp thu vitamin B12. Đây là một nguyên nhân phổ biến gây thiếu vitamin B12 ở người lớn tuổi.

• Người có rối loạn miễn dịch hoặc nhiễm ký sinh trùng

Các bệnh lý tự miễn hoặc tình trạng nhiễm ký sinh trùng đường ruột có thể cản trở quá trình hấp thu vitamin B12, làm tăng nguy cơ thiếu hụt.

• Người ăn thuần chay

Vitamin B12 chủ yếu có trong thực phẩm nguồn gốc động vật. Người ăn thuần chay, không sử dụng bất kỳ thực phẩm nào từ động vật, có nguy cơ cao thiếu hụt vitamin B12 nếu không bổ sung qua thực phẩm tăng cường hoặc viên uống bổ sung.

• Người cao tuổi

Ở người cao tuổi, khả năng hấp thu vitamin B12 suy giảm do giảm tiết axit dạ dày. Đây là nhóm đối tượng cần được theo dõi định kỳ.

3. Dấu hiệu nhận biết thiếu hụt vitamin B12

Thiếu vitamin B12 có thể diễn tiến âm thầm trong thời gian dài trước khi xuất hiện triệu chứng rõ rệt. Những dấu hiệu thường gặp bao gồm: 

• Cơ thể suy nhược, mệt mỏi kéo dài.
•  Chóng mặt, hoa mắt. Khó thở, tim đập nhanh do thiếu máu.
• Da tái nhợt hoặc vàng nhẹ ở củng mạc mắt.
•  Tê bì chân tay, châm chích như kim chích. 
• Mất thăng bằng, đi lại loạng choạng. 
• Giảm thị lực. 
• Táo bón, tiêu chảy, đầy hơi hoặc chán ăn. Lưỡi sưng đỏ, đau rát (viêm lưỡi). 
• Trầm cảm, giảm trí nhớ, khó tập trung.

Điều đáng lo ngại là tổn thương thần kinh do thiếu vitamin B12 có thể trở nên không hồi phục nếu phát hiện muộn. Vì vậy, khi có các biểu hiện bất thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được xét nghiệm và chẩn đoán.

Tóm lại: Do cơ thể không tự tổng hợp được vitamin B12, chúng ta cần bổ sung qua chế độ ăn uống. Các thực phẩm giàu vitamin B12 bao gồm: Thịt đỏ như thịt bò, thịt lợn. Các loại cá như cá hồi, cá thu, cá ngừ. Gan động vật. Trứng. Sữa và các chế phẩm từ sữa như phô mai, sữa chua. Hải sản có vỏ như tôm, ngao, hàu.

Người ăn chay có thể lựa chọn thực phẩm tăng cường vitamin B12 hoặc tham khảo ý kiến bác sĩ về việc sử dụng viên bổ sung.

Khi xuất hiện các triệu chứng như suy giảm trí nhớ, tê bì chân tay, mất thăng bằng, táo bón kéo dài, viêm lưỡi, trầm cảm hoặc mệt mỏi không rõ nguyên nhân, người bệnh nên đi khám chuyên khoa để được xét nghiệm máu đánh giá nồng độ vitamin B12.

Việc tự ý bổ sung vitamin B12 liều cao khi chưa có chỉ định có thể che lấp triệu chứng của các bệnh lý khác. Do đó, việc chẩn đoán và điều trị cần có sự hướng dẫn của bác sĩ.