Trong Tứ Diệu Đế, Đức Phật chỉ rõ: “Đời là khổ.” Nhưng Ngài không nói điều ấy để khiến con người tuyệt vọng, mà để chúng ta nhìn thấu gốc rễ của khổ và tìm con đường ra khỏi nó. Khổ không phải do trời, không do người khác, mà do chính ta tạo ra bởi lòng tham (lobha), sân (dosa) và si (moha).
Ta khổ vì muốn có mà không được, vì mất đi mà không chấp nhận, vì yêu thương mà không trọn, vì oán hận mà không quên. Ta tự dựng lên trong tâm những bức tường của kỳ vọng, so sánh, ganh ghét, rồi lại tự mình mắc kẹt trong đó. Khi ta càng cố nắm giữ, khổ đau càng trói chặt. Khi ta biết buông, biết thấy, biết hiểu, khổ liền tan.
Đức Phật dạy: “Không ai làm ta khổ được, trừ chính ta.” Bởi người xúc phạm ta, chỉ nói một lời; còn ta giữ trong lòng cả đời, thì khổ đó là do ta nuôi lớn. Thế gian này vốn vô thường - người đến, người đi, danh vọng, tiền tài, tất cả chỉ như mây bay qua trời. Ai chấp vào đó mà mong vĩnh cửu, người ấy tự khổ.
Trong kinh, Đức Phật dạy rằng muốn chấm dứt khổ đau, con người phải tu tập chánh niệm và trí tuệ, biết nhìn đời bằng con mắt hiểu biết. Khi hiểu được rằng mọi thứ đều sinh – diệt, đến – đi theo duyên, ta không còn đòi hỏi, không còn sân hận, không còn oán trách. Lúc ấy, khổ đau hóa thành bài học, nghịch cảnh hóa thành con đường tu.
Người có trí không tìm cách trốn khổ, mà học cách hiểu khổ để vượt qua. Họ biết rằng: khi ta hiểu được khổ, ta sẽ thương hơn, nhẫn hơn, và sống sâu sắc hơn. Nỗi đau trở thành chiếc gương soi lại chính mình - để biết ta đang sống ra sao, đang chấp điều gì, đang thiếu lòng từ ở đâu.
Nam Mô A Di Đà Phật
Đức Phật dạy:
“Tâm tịnh thì cảnh tịnh, tâm khổ thì cảnh khổ.
Muốn hết khổ ở đời, phải chữa nơi chính tâm mình.”
Vì vậy, con đường giải thoát mà Đức Phật chỉ ra không nằm ở việc chạy trốn thế gian, mà là sống giữa thế gian mà không bị nó trói buộc. Khi ta biết buông chấp, giảm tham, dừng sân, bớt si, thì dù giữa bão tố cuộc đời, lòng vẫn bình yên như mặt hồ không gợn sóng.
“Khổ không phải để oán, mà để tỉnh.
Đau không phải để hận, mà để học.
Khi tâm sáng, khổ đau chính là vị thầy lớn nhất.”
Đó là lời dạy sâu sắc của Đức Phật - rằng khổ đau không phải kẻ thù, mà là chiếc chìa khóa mở ra trí tuệ. Khi hiểu được gốc của khổ nằm trong chính mình, con người sẽ thôi trách đời, thôi oán người, và bắt đầu quay vào soi lại chính tâm - nơi duy nhất có thể tìm thấy an lạc thật sự.
1